Psikolojik Tip Kavramı:

Dr. Jung, insanda ‘içe dönüklük ve dışa dönüklük’ olarak iki temel yönelim belirler. Dışa dönük kişiler, ilgilerini ve enerjilerini dışa dönük olarak yoğunlaştırırlar. Kendilerine enerji ve memnuniyet veren kaynakları yine kendisinin dışındaki etmenlerde ararlar. Yerinde duramayan, işbirlikçi ve dışa-dönük bir birey, daima çok meşgul bir günlük hayata sahip olmak ister. Etrafına enerji yayar, heyecan ve şevk verir.

İçe dönük insanlar ise enerji ve güven kaynaklarını kendi içindeki etkenlerde arar; yoğun ve odaklanmış ilişkileri veya olayları tercih ederler. İçe dönük bireyler tedbirli, ilgili ve düşüncelidirler.

Bu yönelimin yanısıra, Dr. Jung, insan zihninin dört ayrı şekilde bilgileri özümsediğini düşünür ve insanı bu zihinsel fonksiyonlarına göre dört ayrı gruba ayırır. Bu kavrama temel kişilik fonksiyonları diyoruz.

1- Duyusallık (Beş duyu ile idrak etme): Bir bireyin, duyuları yoluyla edindiği tecrübe ve deneyimlerini algılama fonksiyonudur. Bu durum bireyin, uygulamalı olarak yakın çevresinde olup biten her detaya yoğunlaşarak dikkat etmesini sağlar. Duyusal tipler, geleneksel ve tanıdık gelen çevrelerini oluşturan her şeyden hoşlanırlar. Ayakları yere basarak ve gerçekçi bir şekilde hayatla ilişki kurarlar.

2- Mantıksallık: Düşünerek algıladığımız gerçeği kendi realitemize yerleştirmemizdir. Objektif ve analitik yollarla çeşitli olayları ve durumları değerlendirmeye ve buna bağlı olarak da rasyonel kararlar almaya değer veren bir yargılama fonksiyonudur. Bir bireyin mantıklı ve gerçekçi, dürüst ve adaletli, gerektiğinde de eleştirel düşünebilmesi ve bir karara varabilmesi için belli bir süre için arkaya yaslanmasını ve soğukkanlı davranmasını sağlar.

3- Duygusallık: Hislerimiz ile bilgiyi kabul veya red ederiz. Bir bireyin, subjektif analiz ve empatik anlayışa dayalı olarak karar vermek ve değerlendirme yapmak için kullandığı; bir yargılama fonksiyonudur. Bireyi, çevresindekilerle iyi ilişkiler kurmaya, onlarla uyum içinde yaşamaya ve sempati ile ilgilenmeye yöneltir. Duygusal kişiler belli bir ya da bir çok alanda idealist ve prensip sahibidirler.

4- Sezgisellik: İc güdülerimiz ile birşeyin veya olayın nereden gelip, nereye gittiğini anlarız. Bir bireyin, hipotezler oluşturarak ve belli ilişki kalıpları üreterek hayatını anlamlı hale getirmesinde kullandığı algılama fonksiyonudur. Sezgisel bireyler, olaylar hakkındaki bilgileri gözden geçirerek, adeta icat edercesine, yine bu olaylar arasındaki ilişkileri farklı bir bakış açısıyla görmeye çalışırlar. Yoğun deneyimlere, maceralara, değişikliklere ve yeniliklere gereksinim duyarlar.

Bu 4 fonksiyon iki ayrı kutuba ayrılır.

1-Yargılara dayandığı için rasyonel olanlar: Düşünme-doğruyu yanlıştan ayırır ve Hissetme- bize neyin cazip yada degil oldugunu anlatir.

2-Algılamaları gozleme dayanmadigi icin rasyonel olmayanlar: 5 duyu ile idrak etme- sadece dış görünüşe dayalıdır. İçgüdüler- Jolande Jacobi’nin değimi ile olasılıkları görmek.

Herbirimizde bu dört fonksiyon bulunur ancak deneyimleri insana bunlardan bir tanesini temel almayı öğretir. Örnegin, her ailede çocuklara erken yaşta empoze edilen algılama ve yargılama biçimi vardır. Zamanla bu fonksiyon kristalleşir ve baskın hale gelir, kutubun diğer ucu ise zayıf kalır.

Yukarıda örnek verilen bireyin hissetme fonksiyonu kuvvetlidir, dolayısı ile onun karşıtı mantık zayıftır. Bu insan hic düşünmüyor veya zeki değil demek değildir. Sadece bu fonksiyonunu kontrollü ve en etkin biçimde kullanamadığının işaretidir.

Baskın fonksiyonumuz bilincimizdeki fonksiyondur, egomuz tarafından bilincimizi düzenlemekte kullanılır. Bilinç diğer yardımcı fonksiyonlarıda kontrol altına alabilir fakat zayıf fonksiyonumuz herzaman bilinç dışımızın yönetiminde kalacaktır. Pratikte 1-2 sini kuvvetlendirmek yaygındır, 3. sününü de kontrol altına almak ise nadiren görülür. Zayıf fonksiyonun gündelik hayattaki ifadesi genelde çocukça, ilkel, ve saplantılıdır. En tahmin etmediğiniz zaman karşınızdakinin kaprisi ile karşılaşırsanız, o kişinin zayıf fonksiyonunun üste çıkmış olduğunu görürsünüz.

Analitik psikolojideki ‘ psikolojik tip’ kavramı ile astroloji deki ‘element’ kavramı çakışır.

Örnek : İçe dönük Duygusal Kişi.